Nazywam się Vassilissa. Mam 83 lata i mieszkam w małym mieszkaniu na przedmieściach Lyonu. Przez 45 lat milczałam, nigdy nie mówiąc mężowi ani dzieciom, co naprawdę wydarzyło się w Ravensbrück. Wiedzieli tylko, że tam byłam, ponieważ na moim ramieniu widniały wyblakłe numery wytatuowane na skórze, ale nie wiedzieli nic o zdjęciach ani o tym, co wydarzyło się tego dnia pod prysznicami. Niosłam to wspomnienie jak zgniły owoc, bojąc się osądu. Ale teraz, gdy moje życie dobiega końca, zdaję sobie sprawę, że zabranie tego do grobu byłoby ostatecznym zwycięstwem tych strażników. Chcieli, żebyśmy czuli się brudni, a jeśli umrę w milczeniu, będzie to oznaczało, że zaakceptowałam ten wstyd. Dlatego teraz zabieram głos, nagrywając swoją historię na tym urządzeniu, rękami drżącymi od wspomnień ostrzejszych niż jakikolwiek niemiecki bagnet.
Zanim świat oszalał, studiowałem biologię w Lyonie, specjalizując się w botanice. Kochałem rośliny bardziej niż ludzi, ponieważ podlegały one uporządkowanej logice. Miałem ciepłą rodzinę; mój ojciec był profesorem historii, a matka piekła najlepsze tarty z kapustą na naszej ulicy. Nigdy nie zaznałem prawdziwego głodu ani zimna, które przenika do kości, aż do momentu wybuchu wojny. Kiedy wojska niemieckie wkroczyły do miasta, zostałem, aby pomagać w szpitalu, i zostałem aresztowany podczas lipcowej obławy. Wepchnięto mnie do wagonów bydlęcych, tak zatłoczonych, że trudno było oddychać, otoczonych smrodem potu i strachu. To właśnie tam, w tej ciemności, poznałam Eudoxy, którą nazwałam Dzi. Pochodziła z pobożnej rodziny z okolic Limoges i miała niebieskie oczy pełne dziecięcej ufności. Na początku irytowało mnie jej ciche płakanie, ale kiedy zaproponowała mi kawałek zakurzonego, suchego chleba, rozbroiła mnie. Od tego momentu byłyśmy nierozłączne.
W Ravensbrück przywitały nas szczekające psy i krzyczący strażnicy. Pozbawili nas wszystkiego – naszych ubrań, pamiątek, a co najokrutniejsze, naszych włosów. Dla Dzi, która wychowała się w absolutnej skromności, stanie nago przed szydzącymi esesmanami było nie do zniesienia. Trzymałam ją mocno za rękę, przypominając jej, że wciąż żyjemy. Życie w obozie było monotonną koszmarem niekończących się apeli w deszczu ze śniegiem i rzadkiej zupy, która nie miała żadnego smaku. Pracowałyśmy 12 godzin dziennie w szwalni, szyjąc mundury wojskowe. Chociaż Dzi była słabsza fizycznie, miała w sobie dziwną wewnętrzną siłę; potrafiła dostrzec piękno w małym mleczu wyrastającym z błota. System miał na celu zabicie w nas człowieczeństwa, zamieniając ludzi w zwierzęta walczące o resztki, ale Dzi i ja wytrwałyśmy. Dzieliłyśmy się każdą obraną ziemniakiem i tuliliśmy się do siebie, aby ogrzać się w mroźne noce.
Wszystko pogorszyło się w ponure lutowe popołudnie. Zauważył nas oficer SS o imieniu Gunter, człowiek o zimnej, „aryjskiej” urodzie.
Wyśmiewał nas, nazywając „bliźniakami syjamskimi” i obrażał, mówiąc, że Francuzki nie mają moralności. Kazał nam udać się pod prysznice w bloku 4, ceglanym budynku odizolowanym od pozostałych i otoczonym mrocznymi plotkami. W środku Gunter zmusił nas do rozebrania się pod jego nadzorem. Kiedy zaczęła płynąć gorąca woda – luksus, którego nie zaznałyśmy od ponad roku – na chwilę przestałyśmy być czujne, aby rozkoszować się ciepłem.
W tym samym momencie czterech innych oficerów wtargnęło do środka z aparatem fotograficznym. Zamienili naszą prywatność w groteskowy cyrk. Zmusili mnie do szorowania pleców Dzi, zmuszając nas do obejmowania się i pozowania w upokarzający sposób do ich „dokumentacji”. Szczytem ich okrucieństwa było polecenie Guntera, abyśmy się pocałowali. Zamarłem, ale Dzi, w stanie całkowitej rozpaczy, szepnął mi, żebym to zrobił, abyśmy mogli pozostać przy życiu. Ten pocałunek nie miał nic wspólnego z miłością; było to zderzenie dwóch dusz rozbijających się w blasku flesza aparatu.
Things got worse on a gloomy February afternoon. We were spotted by an SS officer named Gunter, a man of cold, “Aryan” beauty. He mocked us by calling us “Siamese twins” and insulted us by saying that French women have no morals. He told us to take showers in Block 4, a brick building isolated from the others and surrounded by dark rumors. Inside, Gunter forced us to undress under his supervision. When the hot water started flowing – a luxury we hadn’t experienced in over a year – we stopped being alert for a while to enjoy the heat. At the same time, four other officers burst in with a camera. They turned our privacy into a grotesque circus. They forced me to scrub DJI’s back, forcing us to embrace and pose in a humiliating way for their ” documentation.” At the height of their cruelty, Gunter ordered us to kiss. I froze, but Dzi, in a state of utter despair, whispered to me to do it so we could stay alive. This kiss had nothing to do with love; it was the collision of two souls smashing in the glare of the camera flash.
Po zaspokojeniu swojej chorej rozrywki nie zwrócili nam ubrań, ale zmusili nas do biegu nago przez mroźną noc z powrotem do naszych baraków. Spojrzenia innych więźniów nie były pełne współczucia, ale zimnego odrzucenia. Traktowano nas jak zaraźliwych, „hańbę” obozu. Zdjęcia zostały później powiększone i wywieszone na tablicy ogłoszeń obozu z obraźliwymi podpisami o „bolszewickiej moralności”. Dzi całkowicie się załamała; wierzyła, że popełniła grzech śmiertelny i zdradziła swoją wiarę. Zaczęła drapać własną skórę, jakby próbowała zedrzeć plamę, której nie dało się zmyć. Pewnego dnia w marcu, podczas pracy w polu, Dzi wybrała własną drogę do wolności.
Upuściła łopatę i podeszła do zakazanego ogrodzenia. Strażnik otworzył ogień. Dzi upadła w czarne błoto, a jej krew wyraźnie kontrastowała z białym śniegiem. Nie płakałam; czułam tylko nieskończoną pustkę. Tego dnia zmarła Wasylisa, która kochała poezję, pozostawiając po sobie jedynie maszynę stworzoną do przetrwania.
Przysięgłam, że przeżyję, aby być świadkiem. Stałam się zatwardziała – nauczyłam się kraść, kłamać i robić wszystko, co było konieczne, aby przetrwać kolejne dwa lata, aż do wyzwolenia w 1945 roku. Kiedy wróciłam do Francji, spotkałam się z podejrzliwymi przesłuchującymi, którzy pytali mnie, dlaczego przeżyłam. Zachowałam tajemnicę pryszniców, aby chronić honor Dzi i swój własny. W końcu wyprowadziłam się, pracowałam w ogrodzie botanicznym, wyszłam za mąż za mężczyznę również naznaczonego wojną i wychowałam dzieci. Jednak przez dziesięciolecia bałam się aparatów fotograficznych i błysku flesza. Dopiero w 1991 roku przeczytałam o niemieckim historyku, który znalazł i zniszczył negatywy filmów z Ravensbrück, wierząc, że ich przechowywanie tylko przedłużało znęcanie się. W tym momencie, siedząc w mojej kuchni, w końcu się rozpłakałam. On wyzwolił nasze dusze. Nie boję się już. Jestem Wasylisą, a nie numerem, a Dzi była człowiekiem. Wygraliśmy, ponieważ pamiętam ją z czystością, a chociaż ich śmiech ucichł, jej światło pozostało.
Historia obozu koncentracyjnego Ravensbrück pokazuje, że przez jego bramy przeszło ponad 130 000 kobiet, a około 50 000 z nich zginęło z głodu, chorób i egzekucji. Strażnicy znani byli ze szczególnego okrucieństwa wobec francuskich więźniarek, często poddając je upokorzeniom wykraczającym daleko poza oficjalne przepisy. Te słowa służą jako pomnik dla tych, które zmuszono do milczenia. Pamiętać to znaczy stawiać opór i nie pozwolić katom odnieść ostatecznego zwycięstwa. Ta historia jest fikcją literacką inspirowaną prawdziwymi cierpieniami francuskich kobiet podczas II wojny światowej, oddającą cześć milionom kobiet, których imiona zaginęły w historii, ale których ból był bardzo realny.
